Ambalaj, malı dış etkenlerden koruyan ve içine konan malları bir arada tutarak taşıma, depolama, dağıtım tanıtma, reklam gibi pazarlama işlemlerini kolaylaştıran, metal, kağıt ve karton, cam, plastik, tabii elyaf ve tahtadan yapılan dış örtülerdir ; şeklinde tarif edile bilir.

Ambalajlama ülkelerin ulaştığı ekonomik düzey ve buna bağlı olarak pazar ekonomisi ve yaşam standartlarının gelişimine paralel gelişme gösteren bir konudur. İlkel ekonomilerde ambalajlama tahta fıçı ve sandıklar, toprak kaplar kısmen de deri tulumlar içerisinde ve çuvallarla yapılmaktayken zamanla kağıt özellikle perakende ambalajlamanın vazgeçilmez bir unsuru halini almıştır.

Günümüzde ise self servis mağazaların süratle yayılması ve uluslar arası ticaretin ulaştığı boyutlar paralelinde ambalajın pazarlama ve modern işletmecilikteki rolü ön plana geçmiştir. Böylece ambalajlama, yüzyılımızın getirdiği teknolojik yeniliklerin geniş ölçüde uygulandığı dinamik bir konu hatta bir bilim dalı halini almıştır.
Gerçekten, ülkemizde de hala bazı mallar için uygulanmakta olduğu gibi, yakın zamana kadar perakende ticarette özellikle gıda maddelerinin açıkta satılması ve alıcının istediği miktar malın basit bir sarmalama işlemine tabi tutularak satışının yapılması dünyanın her yerinde uygulanan sistemdi.

Ancak günümüzde gıda muhafaza metotlarının, çeşitli ambalaj materyali üretiminin ve ambalaj makinalarının gelişimiyle bu materyalin gıda maddelerinin amblajlanmasında rasyonel olarak kullanılmasına bağlı olarak perakende ambalajlama alanında meydana gelen gelişmeler sonucunda malların raflarda teşhir edilerek pazarlandığı self servis mağazaları perakende pazarlamada geleneksel tipteki satış mağazalarının yerini almaya başlamıştır. Süper market ve hiper market şeklindeki self servis mağazaları toplam perakende satış mağazalarının %90'nı teşkil etmektedir.

Self servis mağazalarının perakende ticaretteki öneminin artması ise, ambalajın içinde bulundurduğu malı dış etkenlerden koruma ve bir arada tutma fonksiyonlarının yanı sıra reklam ve bilgi verme fonksiyonlarının da önem kazanmasına yol açmıştır. Başka bir deyimle günümüzde perakende ambalaj malın "sessiz satıcısı" işlevini yerine getirmektedir.

Bu bakımda parekende ambalajlama alanında koruma ile birlikte balon şatışını sağlama amacı önde olan bir unsur olarak ortaya çıkmıştır.

Ambalajlama alanındaki gelişmeler, işlenmiş gıda maddeleri üretiminin de çeşitlendirilmesine yardımcı olmuştur. Böylece konserve, hazır yemek, hazır sos ve çorbalar, bisküvi, pasta, makarna vs.. gibi unlu mamuller ve süt mamuller üretiminde ve dağıtımında rasyonellik sağlanmış, gelişen toplumlarda ev kadınlarının yemek hazırlamak için daha az zaman harcamamaları, alış-verişin kolaylaşması ve sağlıklı bir beslenme olanağı ortaya çıkarmıştır.
Çeşitli boyutlarda, doğru kullanım şartları ve ortamlarına göre yapılan ambalaj tipleri sayesince ambalajlanan gıda maddelerinin dış etkenlerden tamamen korunması mümkün olduğu gibi besin kayıpları önlenebilmiş, bazı tiplerde gıda maddesinin bir defada kullanılıp bitirilmesi zorunluluğu ortadan kaldırılmıştır.
Diğer taraftan uluslar arası ticaretin günümüzde ulaştığı boyutlar ambalajın malın üretildiği ülkeden ihracını, ithal edildiği ülkeye ulaşımını ve dış pazarlardaki rekabet şansını yaratan unsurların en önemlilerinden biri halini almasına yol açmıştır.

Gerçekten teknolojik gelişmelerin bu alan başarıyla uygulanması sonucunda, ihraç ürünlerinin dış etkenlerden mükemmel bir şekilde korunarak dış pazarlara ulaşması sağlanabilmektedir.
Gelişmiş ülke limanlarında yükleme, boşaltma, depolama, ve dağıtma konularındaki modern uygulamalar ancak ihraç ürünleri uluslar arası kurallara ve standartlara uygun olarak ambalajlandığı taktirde, ihracatçı ülkelerin yararlanacağı bir düzeyde bulunmaktadır.

Ülkemiz ihracatında büyük bir paya sahip olan Avrupa ve komşu ülkelerinde malın tüketiciye en uygun şartlar altında, en kısa bir zamanda ve en ucuz bir şekilde intikaline büyük bir önem verilmektedir. Özellikle ulaşım masraflarının giderek artmakta oluşu, rekabet ortamı, üretimin çeşitlenmesi ve dağıtım kanallarındaki değişmelere bağlı olarak fiziksel dağıtımın rasyonelleştirilmesine büyük bir önem verilen Avrupa ülkelerinde, malların yüklenmesi, boşaltılması ve depolanması kolaylaştırılacak gelişmiş bir ambalaj tarzının kullanılması esas teşkil etmektedir.

Bu amacı gerçekleştirmek üzere ihracatta ilerde geniş olarak üzerinde durulacak olan container taşımacılığı, palet kullanımı ve shrink wrapping sistemleri sağlamak malların birbirinden ayrımını gerçekleştirmek yükleme ve boşaltmanın kolaylıkla yapılabilmesi istifleme ve kontrol kolaylıkları gibi nedenlerle geniş ölçüde kullanılmaya başlamıştır.

Yukarda açıklananların bir genellemesi yapılacak olursa, ambalajdan beklenen işlevleri aşağıdaki çerçeve içinde özetlememiz mümkündür:
1. İçindeki malı koruma özelliği :
• Mikrobiyolojik yönden koruma
• Nem ve atmosferik etkiler yönlerinden korunma
• Çarpma, ezilme gibi mekanik etkilerden korunma
2. Depolamayı kolaylaştırma ile ilgili özellikler :
• Üst üste yığılabilme
• Depo içinde kolayca yer değiştirebilme
• Ayırt edilebilmesinin kolay olması
3. Taşıma ile ilgili özellikler :
• Mamulleri bir arada tutması
• Taşıt aracına (kara,hava,deniz ve su yolu)kolaylıkla yüklenip boşaltıla bilmesi
• Emniyetli olması (akma,dökülme,patlama,dağılma vs yönlerinden)
• Bir defa yada birden fazla kullanıla bilmesi
• Hafif olması
4. Pazarlama ile ilgili özellikler :
• Satış sırasında göze çarpıcı ve tüketiciyi cezp edici bir görünümde olması
• Depolama sırasında ve satış yeri rafında az yer işgal etmesi
• Tüketiciye içinde bulunan mal hakkında fikir veren bir görünümde olması
• Tüketiciye içinde bulunan mal hakkında bilgi verici yazılar ihtiva etmesi
• Yasal kurallar ve kısıtlamalara uygun olması
5. Tüketici açısından :
• Çekici bir görünümde olması
• Kullanışlı ve kolay açılır kapanır şekilde olması
• Boşaldıktan sonra yeniden kullanıla bilmesi
• İçindeki mamul hakkında gerekli bilgileri ihtiva etmesi
6. Çevre kirlenmesi açısından :
• Kullanıldıktan sonra atıldığında kimyasal ve biyolojik yönlerden çevre kirlenmesine neden olması
• Büyük çöp yığınları meydana getirerek yok edilmesi için ilave bir masraf gerektirmemesi
• Kimyasal yoldan parçalanarak veya yeniden aynı ambalaj metaryalinin yapımında kullanarak değerlendirilebilmesi
2.13.1. Ambalaj Standartları ve Yasal Uygulamalar :
2.13.1.1. Ambalaj Standartları
Ambalaj ile ilgili standartlar ; ambalaj boyut ve ağırlıklarını ambalaj metaryellerini, etiketleme ve ambalajın performans durumunu kapsamaktadır. Ambalaj boyutları ve ağırlığıyla ilgili standartlar, üretim ve dağıtımın rasyonelleştirilmesi, tüketicilerin rakip mallar arsında aldanmaksızın bir tercih yapmalarının sağlanması ve eşit rekabet koşulları oluşturulması açısından büyük ölçüde yararlı olmaktadır.
Gerçekten standartlarla belirlenmiş boyutlarda ambalaj içine belirli miktarlarda mamul konulması zorunluluğu üretimin rasyonelleştirilmesini sağlaması ve bir ölçüde maliyetlerin düşmesine yardımcı olması açısından imalatçılar içinde yararlı olmaktadır.
Ambalaj boyutlarının standart hale getirilmesiyle pazarlama sırasındaki taşıma ve depolama aşamalarında olumsuzlukları kolaylaştırmaktadır. Ayrıca ham madde tasarrufu da sağlamaktadır.
Standartlar herhangi bir ürünün tüm özellikleri, üretim ve pazara arz koşulları gibi konuları kapsamakta olup aşağıdaki gibi gruplandırılmaları mümkündür.
A. Temel Standartlar :
Terminoloji, birimler, semboller, ölçme yöntemleri, limit ve toleranslar, dokümantasyon, sınıflandırma ve kodlama esaslarını belirler.
B. Uygulamalı Standartlar :
Boyutlar, ürünün kalite ve özellikleriyle ilgili hususlar, amaca uygunluk durumu, fiziksel ve mekaniksel testler, kimyasal analiz metotları, örnek alma ve kalite kontrol metotları vs. Belirler.
2.13.1.2. Ambalajlamada Uygulanan Ulusal Düzeydeki Standartların Sınıflandırılması :
• Boyutlar ile ilgili standartlar
• Performans ve Kalite standartları
• Standart test yöntemleri
• Teknik terim ve işaretlerle ilgili standartlar
• Uygulamayla ilgili standart kodları
2.13.1.3 Ambalajlama Endüstrisinde Standardizasyon Aşamaları :
• Firma düzeyi
• Endüstri düzeyi
• Ulusal düzeyde
• Uluslararası düzeyde
2.13.1.4. Ambalajlama Standartlarıyla İlgili Kuruluşlar :
• Ulusal ambalaj geliştirme kurum ve enstitüleri
• Ulusal ambalajlama ve ambalaj metaryelleri imalatçı dernekleri
• Uluslar arası standardizasyon örgütü (ISO)
• Ülkeler arası denizcilik danışma örgütü (IMKO)
• Uluslar arası hava yolu Ulaşımı birliği (IATA)
• Ekonomik iş birliği ve kalkınma örgütü (OECD)
• Birleşmiş milletler gıda tarım örgütü (FAO)
• Avrupa ekonomik komisyonu (ECE)
• Avrupa ekonomik topluluğu (AET)
• Avrupa serbest ticaret birliği (EFTA)
• Karşılıklı ekonomik yardım konseyi (CMEA)
• Avrupa standardizasyon komitesi (CEN)
• Üçlü standardizasyon komitesi (İngiltere,Fransa,Almanya)
• Avrupa ambalaj federasyonu (EPF)
• Avrupa oluklu mukavva federasyonu (FEFCO)
• Ürünün imal eden firmanın veya ithalatçısını isim ve adresi
• Ürün bileşiminin açık tarifi
• Net ağırlık ve hacim ölçüsü
• Ürünün ne kadar süreyle kullanılabileceği
• Ambalajın açılmasından sonra gerekli depolama şartları
• Gerekli ise hazırlama ve kullanma talimatı
BAZI ÖNEMLİ İŞARET VE SEMBOLLERİN AÇIKLAMALARI
CE işareti : Bir ürünün, Avrupa topluluğu tarafından hazırlanan; ortak özellikleri itibari ile sınıflandırılmış ürün gruplarına uyması gereken asgari sağlık, emniyet ve çevre koruması koşullarını düzenleyen bağlayıcı mevzuata uygunluğunu gösteren işareti (Conformite Europeenne)ifade eder.
"E" işareti : 20-3-1958 tarihli "Tekerlekli Araçların, Araçlara takılan ve/veya Araçlarda kullanılan Aksam ve Parçaların Müşterek Teknik Talimatlarının Kabulü ve Bu Talimatlar Temelinde Verilen Onayların Karşılıklı Tanınması Koşullarına Dair Anlaşma" kapsamında verilen "Tip onayını" ifade eder.
"e" işareti : Otomotiv ürünlerinin ilgili Avrupa Topluluğu Mevzuatına uygunluğunu gösteren işareti ifade eder.
EN : Avrupa birliği Standardı.
IEC : Uluslar arası Elektro Teknik Komisyonu Standardı.
Q : Avrupa Kalite Kuruluşu kalite işareti.